Psychoterapia (definicja za Wikipedią) to zbiór technik leczących lub pomagających leczyć rozmaite schorzenia i problemy natury psychologicznej. Wspólną cechą wszystkich tych technik jest kontakt międzyludzki, w odróżnieniu od leczenia czysto medycznego. Cele psychoterapii ukierunkowane są zwykle na zmiany zachowań i postaw pacjenta, jak też na rozwój jego kompetencji emocjonalnych, np. na podniesienie poziomu samokontroli, radzenie sobie z lękami oraz stresem, podniesienie samooceny, poprawę zdolności tworzenia więzi, współpracy i komunikowania się z otoczeniem, czy też na poprawę własnej motywacji do działania. Psychoterapia w głównej mierze polega na rozmowie, choć znajdują w niej zastosowanie również inne techniki np. psychodrama, hipnoza, trening relaksacyjny. Rodzaje psychoterapii Istnieje pięć głównych kategorii nurtów teoretycznych związanych z psychoterapią: - Podejście psychoanalityczne / psychodynamiczne - Podejście behawioralno-poznawcze - Podejście humanistyczno-egzystencjalne - Podejście systemowe - Inne szkoły (m. in. psychoterapia Ericksonowska, Gestalt, Skoncentrowana na Rozwiązaniu) Gdy podczas psychoterapii terapeuta łączy podejścia kilku szkół mówi się o podejściu integratywnym lub eklektycznym. Psychoterapię można podzielić na kilka rodzajów: Ze względu na czas trwania wyróżnia się psychoterapię krótkoterminową (do 25 spotkań terapeutycznych, czyli sesji) i długoterminową (do kilkuset spotkań). Podział ten zasadniczo dotyczy terapii indywidualnej. Ze względu na to, kto jest przedmiotem terapii, wyróżnia się psychoterapię indywidualną, grupową, rodziny i pary (w tym małżeńską). Cele psychoterapii Bardzo często psychoterapia, błędnie utożsamiana jest z pomocą psychologiczną czy interwencją kryzysową, choć formy te różnią się zasadniczo. Głównym celem psychoterapii jest trwała zmiana dotycząca pewnych przyzwyczajeń, cech i zachowań, prowadząca do usunięcia zaburzeń i ich przyczyn. Natomiast celem pomocy psychologicznej czy interwencji kryzysowej jest pomoc jednostce w uporaniu się z aktualnymi problemami, trudnościami, przezwyciężenie bieżącego kryzysu. Taka forma pomocy jest zazwyczaj doraźna, nie ingeruje w osobowość jednostki i nie usuwa przyczyn zaburzeń psychicznych (nerwicy, depresji, zaburzeń odżywiania). W niektórych jednostkach chorobowych psychoterapia stanowi podstawową formę pomocy skierowaną na przyczyny problemu a leczenie farmakologiczne pełni jedynie rolę wspomagającą (większość zaburzeń neurotycznych, zaburzenia osobowości, depresja reaktywna, zaburzenia psychosomatyczne, zaburzenia odżywiania). Psychoterapia jest także polecana tym wszystkim osobom, które same nie radzą sobie z przeżywanymi uczuciami oraz sytuacjami, które stały się ich udziałem w przeszłości (maltretowanie fizyczne i psychiczne, molestowanie seksualne, syndrom DDA - Dorosłego Dziecka Alkoholika, problem współuzależnienia). Natomiast w przypadku leczenia zaburzeń depresyjnych endogennych, zaburzeń psychotycznych w tym schizofrenii leczenie farmakologiczne jest niezastąpione a psychoterapia pełni rolę wspomagającą. Wybór psychoterapeuty Szukając dla siebie odpowiedniego psychoterapeuty należy kierować się nie tylko dobrym pierwszym wrażeniem ale rozpocząć poszukiwania od sprawdzenia kwalifikacji zawodowych osoby, do której się zgłaszamy. Ze względu na brak ustawy o zawodzie psychoterapeuty, na dobrą sprawę każdy może świadczyć tego typu usługi. Osoby odpowiednio do tego przygotowane oprócz ukończenia studiów wyższych są w stanie udokumentować ukończenie kilkuletniego szkolenia / kursu psychoterapeutycznego. W dziedzinie szkoleń dla psychoterapeutów niestety panuje chaos, ponieważ certyfikaty i zaświadczenia wydają najróżniejsze organizacje, na podstawie różniących się wymogów: od przejścia długich i wymagających procedur szkoleniowych do odbycia krótkich szkoleń. Obecnie najbardziej cenione w Polsce są szkolenia atestowane przez Polskie Towarzystwo Psychiatryczne i Polskie Towarzystwo Psychologiczne oraz certyfikaty przez nie wydawane. Chociaż szkolenia te i certyfikaty dają formalne uprawnienia do prowadzenia psychoterapii, to jednak nie dają pełnej gwarancji tego, że będzie to dobry terapeuta dla danej, szukającej pomocy osoby. Ludzie różnią się od siebie pod względem temperamentalnym, osobowościowym i dlatego nie ze wszystkimi się zaprzyjaźniamy, nie wszystkim chętnie się zwierzamy. Podobnie jest z wyborem terapeuty musimy czuć do niego przynajmniej sympatię i zaufanie, aby zdecydować się na regularne spotkania. Biorąc pod uwagę powyższe przed podjęciem ostatecznej decyzji odnośnie osoby terapeuty warto umówić się na wstępną konsultację, która będzie dobrą okazją do zapytania specjalisty o posiadane doświadczenie zawodowe, kwalifikacje, sposób prowadzenia psychoterapii, przestrzeganie tajemnicy zawodowej, prognozowany czas trwania psychoterapii, itp.

Kryzys jest to doświadczenie trudnej, nagłej sytuacji stresowej, która często przekracza możliwości samodzielnego poradzenia sobie jednostki. Do takich sytuacji stresowych należy np. doznanie przemocy, napaści seksualnej, śmierci bliskiej osoby, rozstania, rozwodu, wypadku komunikacyjnego, pożaru, powodzi. Interwencja kryzysowa pozwala na szybką stabilizację stanu psychicznego, a zażegnany kryzys nie przeradza się wtedy w nerwicę i nie jest powodem dalszego pogarszania się stanu zdrowia jednostki. Ta forma pomocy pozwala na przezwyciężenie bieżącego kryzysu. Jest to pomoc doraźna, nie ingeruje w osobowość jednostki i nie usuwa przyczyn zaburzeń psychicznych (nerwicy, depresji, zaburzeń odżywiania). Interwencja kryzysowa obejmuje zazwyczaj od kilku do kilkunastu spotkań z jednym klientem. Cechy sytuacji wywołującej kryzys: - obecność ostrego wydarzenia krytycznego lub przewlekłego stresu - odczuwanie wydarzenia jako nieoczekiwanego - postrzeganie sytuacji jako utraty, zagrożenia albo wyzwania - Dostrzeganie występujących negatywnych emocji i przeżyć - poczucie utraty kontroli - poczucie niepewności co do przyszłości - nagłe naruszenie rutynowych sposobów zachowania, rytm dnia, przyzwyczajeń - stan napięcia emocjonalnego trwający przez pewien czas - konieczność zmiany dotychczasowego sposobu funkcjonowania Jak przebiega kryzys? 1. W początkowym etapie, jeśli pojawia się jakaś przeszkoda, trudność, wydarzenie losowe (np. śmierć bliskiego, odejście ukochanej osoby, brak pracy) pojawia się zdziwienie, zdumienie. Sprawdzone źródła pomocy okazują się niewystarczające. Osoba nie zdaje sobie jeszcze sprawy z tego, co się stało. Napięcie bardzo szybko narasta. 2. Osoba zaczyna przeżywać poczucie bezradności, niezrozumienia, osamotnienia. Obniża się poczucie własnej wartości i przeżywa siebie jako pokonaną. Zwykłe mechanizmy obronne nie spełniają swej roli. Wyczerpane są siły psychiczne. Następuje kulminacja napięcia, lęku, poczucia zagrożenia. 3. Okres wyrównania, odrętwienia, koncentrowania się na trudnościach. Osoba nie jest w stanie dostrzec innych możliwości rozwiązania swoich problemów. Uważa, że nic nie można już zmienić. Brak jej energii do podjęcia jakichkolwiek działań. 4. Osoba szuka ulgi. Jest wyczerpana życiem w ciągłym napięciu. Podejmuje działania, które choć na trochę przyniosą jej ulgę. Najczęściej są to działania o naturze destrukcyjnej (np. picie alkoholu, zażywanie narkotyków, zachowania agresywne i autodestrukcyjne). Uruchamiane są patologiczne mechanizmy obronne, które z czasem mogą przejąć dominującą rolę. U osób, które podjęły właśnie takie działanie, rodzi się często poczucie niższości, niemocy. Niewykorzystanie szans powoduje narastanie uczucia frustracji, pustki, złości. 5. Osoba podejmuje działania mające na celu redukcję napięcia, doznanie ulgi. Są to działania konstruktywne. Najczęściej jest to; przeorientowanie strategii, aktywna eksploracja rzeczywistości i poszukiwanie informacji, wyrażanie pozytywnych i negatywnych emocji, poszukiwanie pomocy u innych, podzielenie sytuacji na fragmenty i stopniowe rozwiązywanie, rozpoznawanie u siebie symptomów zmęczenia i dezorganizacji, co ułatwia sterowanie własną aktywnością, plastyczność i gotowość do wprowadzania zmian w sobie, zaufanie do siebie, wzmacnianie własnej motywacji do zmiany. Do głosu dochodzą przeorientowane mechanizmy obronne. Osoba rozwiązuje problem w nowy dla siebie sposób. Zaczyna funkcjonować na nowym, wyższym poziomie. (cyt. za Wikipedią) Cele interwencji kryzysowej: 1. Obniżenie nasilenia objawów (lęku, niepokoju, rozpaczy, złości, gniewu). 2. Zapewnienie (przywrócenie) bezpieczeństwa fizycznego i psychicznego. 3. Stworzenie warunków do zaspokojenia podstawowych potrzeb. 4. Szukanie systemu wsparcia społecznego. 5. Zainicjowanie współdziałania różnych instytucji na rzecz pomocy klientowi. 6. Umożliwienie klientowi odzyskania umiejętności radzenia sobie. Jak przebiega interwencja kryzysowa? Krok I. Prośba o pomoc. Osoba w kryzysie poszukuje pomocy. Krok II. Analiza sytuacji powodującej kryzys Terapeuta poprzez pytania zadawane klientowi analizuje sytuację kryzysową, okoliczności w jakich do niej doszło, możliwości (zasoby) klienta do poradzenia sobie z nią. Krok III. Rozpoznanie strategii i działań, które podejmowane były przez osobę w kryzysie Terapeuta analizuje wszystkie możliwe działania, które podejmowała oso ba w kryzysie i efekty tych działań. Próbuje dowiedzieć się jak wygląda dotychczasowy schemat rozwiązywania problemów. Krok IV. Sprawdzenie możliwych, preferowanych rozwiązań Terapeuta sprawdza co jest celem osoby w kryzysie, jakie widzi możliwe rozwiązania. Na ile preferowany jest ten cel oraz czy dana osoba w jakiś sposób już podobne rzeczy realizowała. Krok V. Nauczenie nowych strategii postępowania Terapeuta powinien nauczyć nowego sposobu widzenia świata, rozwiązywania problemów oraz zachowania się. Niezbędne jest tutaj omawianie konstruktywnych sposobów radzenia sobie z sytuacjami trudnymi, układanie planów. Osoba w kryzysie może dzięki temu zobaczyć swój problem z innej perspektywy, wykorzystać wszystkie swoje zasoby. Krok VI. Uczenie się nowych zachowań i wdrażanie nowej strategii Na tym etapie terapeuta doprowadza do końca swoją interwencję. Osoba wspomagana powinna dalej sama wdrażać w codziennym życiu nowe strategie. Jest to sprawdzian działania nowych schematów postępowania.

Pierwszą symulację sesji psychoterapeutycznej przy pomocy synchronicznej komunikacji przez komputer przeprowadzono ponad 40 lat temu, w 1972 roku, w Stanford. Na przestrzeni ostatnich lat zauważalny jest gwałtowny wzrost inicjatyw internetowych. To właśnie globalna sieć staje się pierwszym miejscem, do którego często kierują się ludzie ze swoimi pytaniami czy problemami życiowymi. Internetowe formy pomocy to stosunkowo nowe zjawisko społeczne. Połączenie profesjonalnych metod z nowoczesną technologią oferuje szereg korzyści w dialogu pomocowym. Wygoda, elastyczność oraz poczucie swobody w takim rodzaju kontaktu, a jednocześnie coraz większa jej dostępność powodują rozwój tej formy wsparcia. Dotychczas najbardziej rozpowszechnioną formą działania psychologicznego na odległość były telefony zaufania. W dobie rozwoju Internetu zwiększa się możliwy zakres techniczny. E-pomoc to regularna komunikacja formalna (dialog ze specjalistą) lub nieformalna (bez interwencji profesjonalisty, pomoc wzajemna). Może być pełnopłatna bądź bezpłatna. Kontakt odbywa się synchronicznie w czasie rzeczywistym, a więc przy jednoczesnym udziale rozmówców (telefon, komunikatory gg, skype, czaty) lub asynchronicznie, czyli w sposób dowolnie odroczony czasowo (forum, e-mail, lista dyskusyjna). Spotkania online stanowią uzupełnienie bezpośrednich kontaktów, są częścią konkretnych programów (np. dla ofiar przemocy bądź uzależnień) lub niezależną usługą. E-coaching, e-mentoring czy e-poradnictwo to szybkie i efektywne pozyskiwanie wsparcia, informacji, wskazówek rozwojowych czy też możliwych dróg działania. E-terapia czy e-interwencja czasami nie zastępują w pełni tradycyjnego, bezpośredniego spotkania w gabinecie, mogą to jednak być również wystarczające i skuteczne formy, jeśli dopasowane są zgodnie z wiedzą, umiejętnościami i doświadczeniem pomagającego do trudności zgłaszanej przez klienta. Jest to pełnoprawny rodzaj pomocy psychologicznej, choć wciąż obarczony wieloma mitami i wątpliwościami. Tego rodzaju kontakt ma zalety w postaci możliwości komunikowania się z profesjonalistą, nawet jeśli pacjenta dzieli od niego duża odległość, lub gdy opuszczenie domu jest niemożliwe (np. z powodu niepełnosprawności). Również specyficzne populacje pacjentów, jak ci z agorafobią, napadami paniki czy po prostu pacjenci introwertyczni mogą preferować terapię on-line. Ponadto, internet zapewnia anonimowość, nie wymaga podawania personaliów co może sprzyjać otwieraniu się i mówieniu o osobistych problemach. Samo pisanie o swoich problemach bywa uznawane za terapeutyczne, a internetowy kontakt umożliwia także podejmowanie działań psychoedukacyjnych i przesłanie pacjentowi wyselekcjonowanych, interaktywnych materiałów związanych z jego problemami. Wreszcie, korzystanie z usług e-terapeuty może się stać wstępem do spotkania z nim samym, lub innym profesjonalistą, w cztery oczy i do urealnienia takiego kontaktu. Zwłaszcza że wiele osób szuka pomocy i informacji o zaburzeniach psychicznych właśnie w Internecie. Choć psychoterapia on-line nie ma potwierdzonej skuteczności i jest dość nowym zjawiskiem, to powstało już wiele artykułów na jej temat i zyskała sobie zwolenników zarówno wśród niektórych terapeutów, jak i części pacjentów. Pojawiły się między innymi artykuły o jej skuteczności w tak różnych przypadkach, jak: ból głowy, dzwonienie w uszach, zaburzenia seksualne, zaburzenia odżywiania się, dystres rodziców po poważnym uszkodzeniu mózgu dziecka czy bezsenność. Istnieją jedynie nieliczne doniesienia, że siła przymierza i skuteczność e-terapii mogą być porównywalne z tymi uzyskiwanymi podczas tradycyjnej psychoterapii. Nie wiadomo jednak, czy osoby pozytywnie odnoszące się do psychoterapii on-line odróżniają się istotnie od tych, które się na nią nie decydują. Moim zdaniem, większość psychologów nie nadążyła za tak szybką przemianą swoich klientów i długo nie doceniała ważności globalnej sieci w ich życiu. Przywiązani do wiedzy o człowieku rodem z XIX wieku dość ostrożnie, a nierzadko z dużą nieufnością oceniali ludzką obecność w e-świecie. Do dziś spotykam się z wieloma uprzedzeniami moich – skądinąd uczonych – kolegów i koleżanek odnośnie np. możliwości pomagania online. Wypowiedzi takie zazwyczaj nie są oparte na żadnych dowodach czy praktyce. Jednak takie nastawienie nie jest niczym dziwnym, jeśli weźmiemy pod uwagę jak rozwijała się dziedzina zwana psychoterapią. W czasach, gdy Zygmunt Freud torował jej drogę, konieczność spotkania się twarzą w twarz (face to face – f2f) z pacjentem była rozwiązaniem tak oczywistym, że nikt nie próbował jej podważać i szukać alternatyw. Na tym gruncie wyrastały kolejne szkoły psychoterapeutyczne, przyjmujące z góry założenie, że jest to spotkanie wymagające kontaktu f2f. Jednakże już od czasów Freuda i wprowadzenia „kozetki terapeutycznej” większość spotkania nie odbywała się twarzą w twarz. W trakcie takiego spotkania pacjent leżał na kozetce i nie widział twarzy ani postaci terapeuty. Terapeuta siedział w pewnym oddaleniu od pacjenta i chociaż mógł obserwować leżącą postać to koncentrował się głównie na wypowiedziach pacjenta. Na gruncie psychoanalizy taka forma terapii jest nadal bardzo popularna i moim zdaniem sesje odbywane przez Skype niewiele różnią się w formie od spotkań z psychoanalitykiem – terapeuta nie widzi całej postaci pacjenta i ze względu na to musi bardziej opierać się na przekazie słownym. W trakcie terapii on-line relacja między terapeutą a klientem od początku będzie toczyć się innym trybem. Bo ona nie toczy się w środowisku terapeuty – gabinet stacjonarny jest jego terenem, klient jest tam gościem i to czuje, nie jest u siebie, ma mniejsze prawa. W terapii online teren spotkania jest „przesunięty” w stronę klienta. Klient może się czuć bezpieczniej, bo jest w znanym sobie otoczeniu. Relacja taka staje się bardziej symetryczna. W gruncie rzeczy e-psychoterapia jest tak młodą dyscypliną, że na pewno nie odkryto jeszcze całego jej potencjału. Ale odkryto go już na tyle dużo, że nie można pozostać głuchym na te argumenty i z uporem godnym lepszej sprawy, bronić wciąż monopolu tradycyjnego podejścia f2f.